کد خبر: 633029
تعداد نظرات: 0 نظر
تاریخ انتشار: - مارس 13, 2021
در جستجوی گشایش (یادداشتی در باب بازتاب دعا در آئین مهر) همواره با واژگانی همچون مفتاح، گشایش، دعای مفاتیح، دعای گشایش، دعا و یا مشگل گشا، قفل بستن و قفل گشودن و غیره آشنا هستیم، در فرهنگ مردم کوی و برزن و فرهنگ های مرتبط با آئین، دین و مذهب نیز بسیار از این واژگان... Read more »

در جستجوی گشایش
(یادداشتی در باب بازتاب دعا در آئین مهر)

همواره با واژگانی همچون مفتاح، گشایش، دعای مفاتیح، دعای گشایش، دعا و یا مشگل گشا، قفل بستن و قفل گشودن و غیره آشنا هستیم، در فرهنگ مردم کوی و برزن و فرهنگ های مرتبط با آئین، دین و مذهب نیز بسیار از این واژگان استفاده شده است. حافظ شیرازی هم می گوید:

ز کوی مغان رخ مگردان که آنجا
فروشند مفتاح مشکل گشایی

اما اگر بخواهیم از منظر ریشه شناسی واژگانی و جایگاه اساطیری و کهن الگویی این واژگان بیشتر آشنا شویم، ناچار که سری در آئین مهر ایران و هند بزنیم.
اتمولوژی واژگانی دعا و مفتاح و گشایش بر می گردد به دین قدیم آریایی های هند-ایرانی. در این دین که بنیان آن بر مهرپرستی و مهرکیشی نهاده شده است آمده است که ((چندین خدای، گفته اند که آفریدگان را از تنگنا می رهاند. در اوستا ضد (azah)، -revah (فراخی) و avah (یاری، مدد) است. فره وشی ها، شخص گرفتار در ((تنگنا)) را می رهانند. (یشت سیزدهم / ۱۴۶) و خرد مقدس ( -xratu) رهاننده از تنگنا و بخشنده ی فراخی است. (وندیداد نوزدهم/ ۶)… )) (مهر در ایران و هند باستان؛ ۱۳۸۴: ۱۸) اگر به گذشته های دور در عزاداری شیعیان نگریسته شود، به روشنی دیده می شود که برخی از دسته های عزاداری برهنه می شدند و بر بدن خود قفل و سنجاق می زدند، یا امروزه دیده می شود که بر صندوق ضریح امامزادگان قفل یا پارچه های سبز بسته اند، بر درختان کهنسال سرو و درختان آزاد مساجد و معابد و سرخدارهای حیاط کلیساها نیز چنین بوده است. بی گمان این پارچه ها و قفل ها، به انگیزه گشوده شدن سختی های زندگی کشاورزی و شبانی، بسته می شده است. در پاریس نیز روی پلی، این قفل ها بسته شده است که بیشتر برای گشایش در عشق است، اما می بایست جستجوی بیشتر کرد، چرا که آئین مهر پس از هند و ایران و انطاکیه، در روم شرقی و اروپای فعلی نقش ویژه ای داشت. اگر دقیق شویم بسیاری از این باورها رل در آئین مهر می توان جستجو کرد. بازتاب آئین مهر را می توان در باورهای ادیان ابراهیمی نیز دید. هم در شکل معماری و کاشی کاری و نقاشی معابد و مساجد و هم پرتوهایی در متون و ادعیه ها. با توجه به پژوهش ها و جستجوهای دانشمندان، در باستان شناسی و متن شناسی وداها و اوپانیشادها و اوستا باورهای میتره یا میثره تاثیر گذار بوده است. خواندن دعا برای گشایش و دفع مشکلات، بستن حرزها به بازو و یا آویختن آن به گردن و یا دوختن اش به لباس، همگی به نوعی در بازسازی این روح کهن الگویی موثر است. حتی می توان آن بازوبند در دست سهراب را که تهمینه بست، به همین باور نزدیک دانست. اینکه در ایران امروز مفاتیح الجنان داریم، ریشه در همین باورها می تواند باشد.
در تبلور این نظریه که حماسه ها و اسطوره ها در زندگی امروز ما جاری و ساری هستند، نمی توان به تمامی به بسیاری از باورهای مردم کوی و برزن، ایراد وارد کرد، چرا که این باورها، به طور ناخودآگاه، بر ژن یک قوم رسوخ کرده و تبدیل به باوری کهن الگویی شده است. در این میان نبایستی برخی از باورهای مردم که با ذهن ما سازگار نیست، برخورد ایدئولوژیک کرد، بلکه باید سعی کرد که ریشه این باورها را شناخت، و آن را به مردم و متولیان امر قدسی شناسانید و آن باور را در مسیر درست خود باورمند و شکوهمندانه هدایت کرد. اینکه دعاها و کلام ها و گشایش ها در زندگی ما حتی آنان که از زبان بزرگان ادیان ابراهیمی جاری می شود، همه و همه برای گشایش و فراخی و گریز از تنگناهای روزمره ی زندگی است. چه دعا در یشتهای اوستا باشد، چه دعا در آئین مانی و ایزدی و مسیحا باشد، چه دعا در کنار دیوار ندبه در بیت المقدس باشد، چه دعای سفر و جوشن کبیر و ندبه و دعای روزهای ماه رمضان در مفاتیح الجنان باشد. البته دعای زیارت عاشورا ریشه در نفرین و کرپن (carapan) دارد که دعایی برای قفل زدن اعمال دشمن و بستن راه اندیشه و اعمال دشمنان است، دعایی که ریشه های مذهبی آن با ریشه های اساطیری توامان شده اند، که در جایی دیگر و با الگویی دیگر و بر بستر اندیشگانی دیگر باید به آن پرداخت.

ارسال به تلگرام
برچسب ها: برچسب‌ها:, , , ,
ارسال به دوستان
انتشار یافته: 0

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پربازدید ها
چندرسانه ای